Τι Μπορεί να Διδάξει στους Έλληνες του 2026 η Γενοκτονία των Ποντίων;

Σήμερα, 19 Μαΐου, η Ελλάδα τιμά επίσημα την Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, όπως καθιερώθηκε από τη Βουλή των Ελλήνων το 1994, με ημερομηνία αναφοράς την 19η Μαΐου 1919, όταν ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ αποβιβάστηκε στη Σαμψούντα, γεγονός που συνδέθηκε με την τελική και πιο βίαιη φάση των διωγμών των Ποντίων. Πέρα όμως από τη δικαίωση της ιστορικής μνήμης και την τιμή προς τα θύματα, η ημέρα αυτή θέτει και ένα διαχρονικό ερώτημα προς όλους μας: τι έχει να διδάξει σήμερα στους Έλληνες η ίδια η εμπειρία της γενοκτονίας, ιστορικά, πολιτικά, κοινωνικά και ηθικά, και ποια ευθύνη γεννά η μνήμη της απέναντι στο παρόν και στο μέλλον.

Η μνήμη της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου έχει πολλά επίπεδα σημασίας για τους Έλληνες σήμερα, ιστορικά, πολιτικά, κοινωνικά και ηθικά. Τα διδάγματα που συνήθως αντλούνται δεν αφορούν μόνο το παρελθόν, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία αντιλαμβάνεται τον εαυτό της, την εξουσία, τη βία και τον άλλον.

Το American Gods Είναι ο Καθρέφτης της Σύγχρονης Πίστης

Ένας εναλλακτικός τίτλος αυτού του κειμένου θα μπορούσε να είναι "Είδα το American Gods Δύο Φορές και Δεν Καταλάβαινα Τίποτα -Μέχρι που Διάβασα το Βιβλίο"!  Το American Gods του Neil Gaiman είναι ένα μυθιστόρημα που συνδυάζει φαντασία, μυθολογία και σύγχρονη αμερικανική πραγματικότητα, εξερευνώντας την έννοια της πίστης και της ταυτότητας μέσα από ένα ταξίδι γεμάτο συμβολισμούς.

Η αλήθεια είναι ότι πρώτα προσπάθησα με τη σειρά. Ωστόσο αντιμετώπισα μια δυσκολία να παρακολουθήσω τα τεκταινόμενα. Δεν μπορούσα να ξεχωρίσω στην αρχή το βασικό plotline από τα διάφορα subplots που υπήρχαν γύρω με τις διάφορες ιστορίες και τα λοιπά. Γενικά μπερδεύτηκα πάρα πολύ. Δεν καταλάβαινα τίποτα μετά από ένα σημείο και το παράτησα περίπου στα μέσα της δεύτερης σεζόν. Ακολούθως άφησα να περάσει περίπου ένας χρόνος και είδα τις τρεις πρώτες σεζόν και πάλι υποχρεώνοντας τον εαυτό μου να παρακολουθήσω όσο καλύτερα μπορούσα όλη αυτή την πλοκή. Τελικά προσέφυγα στη βοήθεια καλής φίλης που αγαπά τον Neil Gaiman, συζήτησα μαζί της και τελικά μου δάνεισε το βιβλίο. Το διάβασα με λιγότερη λαιμαργία από ό,τι συνήθως κάνω με τα μυθιστορήματα, παρότι μου άρεσε τελικά (και τώρα πρέπει να θυμηθώ να επιστρέψω το βιβλίο). 

Όταν το Παιδί Γίνεται το Κέντρο των Πάντων: Πώς η Παιδοκεντρική Κοινωνία Δίνει τη Χαριστική Βολή στις Δυτικές Κοινωνίες

Kοινωνιολόγοι, παιδοψυχολόγοι και εκπαιδευτικοί στον δυτικό κόσμο συνδέουν την «παιδοκεντρική κοινωνία» με βάναυσες κοινωνικές δυσλειτουργίες, όπως η αύξηση της επιθετικής ή αντικοινωνικής συμπεριφοράς ανηλίκων, ιδιαίτερα μέσα στο σχολικό περιβάλλον. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και στις ΗΠΑ καταγράφεται τα τελευταία χρόνια αύξηση περιστατικών σχολικής βίας, bullying και επιθέσεων μεταξύ μαθητών, ενώ στην Ελλάδα το φαινόμενο της νεανικής παραβατικότητας και των επιθέσεων μεταξύ ανηλίκων έχει απασχολήσει έντονα την δημόσια συζήτηση από το 2021 και μετά. 

Πολλοί ερευνητές θεωρούν ότι ένας παράγοντας είναι η εξασθένηση σαφών ορίων και η δυσκολία των ενηλίκων να ασκήσουν πειθαρχία, κάτι που σε ένα μέρος των παιδιών οδηγεί σε χαμηλότερη αυτορρύθμιση και μεγαλύτερη παρορμητικότητα. Η παιδοκεντρική κουλτούρα έχει συνδεθεί με υπερπροστασία και περιορισμένη ανάπτυξη αυτονομίας. Στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στη νότια Ευρώπη πολλά παιδιά και έφηβοι μεγαλώνουν με έντονη γονεϊκή επιτήρηση και μικρότερη έκθεση σε ευθύνη και ανεξαρτησία, κάτι που αρκετές μελέτες συνδέουν με αύξηση άγχους, δυσκολίες ανθεκτικότητας και χαμηλότερη ικανότητα διαχείρισης αποτυχίας. Επιπλέον, δημιουργείται έντονο γονεϊκό άγχος και υπερβολική εξάρτηση από ειδικούς. Στις ΗΠΑ και στη βόρεια Ευρώπη αυτό εμφανίζεται ως intensive parenting με συνεχή επιτήρηση δραστηριοτήτων και υπερβολική επένδυση χρόνου και χρημάτων στο παιδί. Στην Ελλάδα το ίδιο φαινόμενο συνδυάζεται με την οικονομική πίεση των οικογενειών, με αποτέλεσμα οι γονείς να αισθάνονται ότι πρέπει να ελέγχουν πλήρως την εκπαιδευτική και κοινωνική πορεία των παιδιών τους. Η μετατόπιση της εξουσίας προς το παιδί επηρεάζει και το σχολείο. Πολλοί εκπαιδευτικοί στην Ευρώπη και στην Ελλάδα αναφέρουν δυσκολία επιβολής κανόνων μέσα στην τάξη και μεγαλύτερη αμφισβήτηση της σχολικής αυθεντίας από μαθητές και γονείς. 

Ο Έλληνας που Έσωσε τη Ρωσική Πρωτοπορία: Η Απίθανη Ιστορία του Συλλέκτη Γεώργιου Κωστάκη

Στις 9 Μαρτίου 1913 γεννήθηκε στη Μόσχα ο Γεώργιος Κωστάκης, μια μοναδική μορφή στον κόσμο της τέχνης. Χωρίς ακαδημαϊκή εκπαίδευση, κατόρθωσε με επιμονή και διορατικότητα να συγκεντρώσει και να διασώσει έργα της ρωσικής πρωτοπορίας, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διεθνή αναγνώριση ενός κινήματος που είχε σχεδόν χαθεί από την ιστορία.

Ο Γεώργιος Κωστάκης υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές στη διάσωση και αναγνώριση της ρωσικής πρωτοπορίας. Γεννήθηκε το 1913 στη Μόσχα, σε οικογένεια Ελλήνων που είχαν εγκατασταθεί εκεί από τον 19ο αιώνα. Μεγάλωσε σε μια πόλη που γνώρισε βαθιές ιστορικές αναταράξεις. Η Ρωσική Επανάσταση του 1917 και η δημιουργία της Σοβιετικής Ένωσης άλλαξαν ριζικά το πολιτικό και πολιτιστικό τοπίο. Στα χρόνια αμέσως πριν και μετά την Επανάσταση αναπτύχθηκε ένα εξαιρετικά ριζοσπαστικό καλλιτεχνικό κίνημα, η ρωσική πρωτοπορία, με καλλιτέχνες που πειραματίζονταν με την αφαίρεση, τον κονστρουκτιβισμό και νέες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης. Κατά τη σταλινική περίοδο όμως η επίσημη σοβιετική πολιτιστική πολιτική επέβαλε τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό και οι πρωτοποριακές δημιουργίες περιθωριοποιήθηκαν. Πολλά έργα αποσύρθηκαν από μουσεία, εγκαταλείφθηκαν σε αποθήκες ή παρέμειναν στα σπίτια των καλλιτεχνών και των οικογενειών τους.

8 Μαρτίου: Γιατί η Διεθνής Ημέρα της Γυναίκας Παραμένει Πιο Επίκαιρη από Ποτέ

Η 8η Μαρτίου έχει καθιερωθεί διεθνώς ως ημέρα αφιερωμένη στις γυναίκες, στα δικαιώματά τους και στη θέση τους στις σύγχρονες κοινωνίες. Η Διεθνής Ημέρα της Γυναίκας δεν αποτελεί απλώς έναν συμβολικό εορτασμό. Αποτελεί ταυτόχρονα ένα ιστορικό ορόσημο κοινωνικών αγώνων και ένα σημείο απολογισμού για το πόσο έχει προχωρήσει η ισότητα των φύλων και πόσο ακόμη υπολείπεται.

Η ιστορία της ημέρας αυτής ξεκινά στις αρχές του 20ού αιώνα, μέσα στο περιβάλλον των εργατικών κινημάτων της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής. Το 1910, στη Διεθνή Σοσιαλιστική Διάσκεψη Γυναικών στην Κοπεγχάγη, προτάθηκε για πρώτη φορά η καθιέρωση μιας διεθνούς ημέρας αφιερωμένης στις γυναίκες. Η πρόταση υιοθετήθηκε και ήδη από το 1911 πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες μαζικές εκδηλώσεις σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Τα αιτήματα εκείνης της περιόδου αφορούσαν κυρίως το δικαίωμα ψήφου, την ισότητα στην εργασία, τη βελτίωση των εργασιακών συνθηκών και την πολιτική συμμετοχή των γυναικών.

Φοιτητές-Φαντάσματα και γιατί η διαγραφή τους ήταν το πρώτο βήμα για μια ειλικρινή συζήτηση στην ανώτατη εκπαίδευση

Το φαινόμενο των «αιώνιων φοιτητών» στα ελληνικά πανεπιστήμια αποτέλεσε για δεκαετίες έναν αθέατο αλλά κρίσιμο παράγοντα που επηρέαζε όχι μόνο την πραγματική εικόνα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, αλλά και τον σχεδιασμό της κρατικής πολιτικής για τη χρηματοδότησή της. Με την πρόσφατη απόφαση για μαζική εκκαθάριση των μη ενεργών φοιτητών, η οποία ολοκληρώθηκε στο τέλος του 2025, επανήλθε στο προσκήνιο η ανάγκη επανεξέτασης βασικών παραμέτρων: πώς μετρώνται οι φοιτητές, πώς επιμερίζονται οι πόροι, με ποια κριτήρια αξιολογούνται τα πανεπιστήμια και, κυρίως, ποια είναι η σχέση μεταξύ αριθμών και αλήθειας στον δημόσιο διάλογο για την ανώτατη εκπαίδευση.

Σύμφωνα με τα τελευταία επίσημα στοιχεία από την ΕΘΑΑΕ (Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης) με ημερομηνία αναφοράς 2/6/2023, υπάρχουν εγγεγραμμένοι περίπου 704.047 φοιτητές στα ελληνικά ΑΕΙ. Από αυτούς περίπου 379.559 (≈ 54%) θεωρούνται ενεργοί (δηλαδή εντός νόμιμης διάρκειας σπουδών με βάση το v+2/3) και οι υπόλοιποι ≈ 324.488 (≈ 46%) χαρακτηρίζονται «αιώνιοι» ή μη ενεργοί στατιστικά. Αυτό σημαίνει ότι περίπου οι μισοί από τους εγγεγραμμένους φοιτητές καθυστερούν σημαντικά την ολοκλήρωση των σπουδών τους πέρα από τα όρια νόμιμης φοίτησης.

2026